Şehirlerimizi Kim Tasarlıyor?

Yayın: 16.11.2026 18:15 Güncelleme: 17.11.2026 06:03 Kaynak: Haber Merkezi

Ağaç lodosta devrilmez; kökü asfaltın altında nefessiz bırakıldığı için devrilir. İstinat duvarı yağmurda çökmez; bakımı yapılmadığı ya da yanlış hesaplandığı için çöker. Bina depremi beklemez; denetimsiz ve izinli bir ruhsatın içinde çürür. Dikkatimi çeken şu: Bunların bedelini kararı verenler ödemiyor. Ödeyen, o gün o yoldan geçen insan, o binada uyuyan aile.

Bir şehrin büyümesi, geliştiği anlamına gelmez. Bazen şehirler büyürken kimliklerini, hafızalarını ve insanlarını kaybederler.

Bu hafta kafamı yoran bir soruyla sizinle baş başa kalmak istiyorum. Çocukluğumuzun sokaklarına yıllar sonra döndüğümüzde hepimiz aynı şeyi yaşıyoruz: Adresi buluyoruz ama yerini bulamıyoruz. Dükkânlar değişmiş, ağaçlar gitmiş, komşu kapıları yerini cam cepheli bloklara bırakmış. Şehir hâlâ orada ve daha büyük. Ama bana kalırsa bir şeyi eksik.

Kazaya benzeyen kararlar

İstanbul'da bir bina çöküyor. Başka bir gün lodos esiyor, yolun ortasına koca bir ağaç devriliyor. Bir yağmurun ardından istinat duvarı yıkılıyor. Haberler hep aynı dille yazılıyor: “kaza”, “doğal afet”, “talihsiz olay”. Bütün bunları yan yana koyduğumda, bana göre bunların hiçbiri kader değil. Her biri, yıllar önce bir masada verilmiş bir kararın ya da verilmemiş bir denetimin faturası.

Ağaç lodosta devrilmez; kökü asfaltın altında nefessiz bırakıldığı için devrilir. İstinat duvarı yağmurda çökmez; bakımı yapılmadığı ya da yanlış hesaplandığı için çöker. Bina depremi beklemez; denetimsiz ve izinli bir ruhsatın içinde çürür. Dikkatimi çeken şu: Bunların bedelini kararı verenler ödemiyor. Ödeyen, o gün o yoldan geçen insan, o binada uyuyan aile.

Bedeli kim ödüyor?

Tam da bu nedenle asıl soruyu şuraya getirmek istiyorum: Bu şehrin gelecek kuşaklarının hakkını kim temsil ediyor?

Bugün bir imar affı çıkarılır, bir yeşil alan konuta açılır, bir dere yatağı daraltılır. Karar bugün alınır, oy bugün toplanır, alkış bugün duyulur. Faturayı ise henüz oy kullanamayan çocuklar, henüz doğmamış torunlar öder. Onların itiraz hakkı yok, kürsüsü yok, lobisi yok. Bir şehir meclisinde en az konuşulan taraf, en çok etkilenen taraf.

Ben burada sert bir şey söylemek zorundayım: Gelecek kuşakları temsil edecek kimse yoksa, onların hakkı kimsenin sorumluluğunda değildir. Sorumluluğu herkese dağıtılmış bir hak, pratikte kimseye ait olmaz. Her karar “benden önce de böyleydi” diye savunulur, her felaket “ilk kez oluyor” diye karşılanır.

Dört yıl ile yüz yıl

Belediye başkanları seçimle gelir; bu demokrasinin gereği. Ama bir ağacın büyümesi elli, bir mahallenin dokusu yüz yıl sürer. Dört yıllık bir vizyonla yüz yıllık bir şehir yönetilemez. Kanaatimce seçim takvimi, şehrin takvimini belirlememeli. Görev süresi bittiğinde sorumluluk bitmemeli; bir imar kararının sonuçları o kararı verenin adıyla birlikte hatırlanmalı.

Ne yapmalı?

Bence üç şey acil. Birincisi, büyük imar ve yapı kararlarında geleceğe etki raporu zorunlu olmalı: Bu karar yirmi, elli yıl sonra kime ne bırakıyor? İkincisi, bağımsız ve bağlayıcı denetim; ruhsatı veren, denetleyen ve sonucuna katlanmayan zincir kırılmalı. Üçüncüsü, kent konseyleri, meslek odaları ve mahalle sakinleri sadece “dinlenen” değil, kararı geciktirebilen ya da itiraz edebilen bir yere taşınmalı.

Şehir, kapalı bir odada çizilen bir proje değil. Ama o odadaki masaya oturmayan herkes, sonunda o masanın bıraktığı enkazla yaşıyor.

Şimdi sözü size bırakıyorum, çünkü bu soruları sadece belediyelere değil, kendimize de sormamız gerekiyor:

•        Şehirlerimizde gelecek kuşakların hakkını kim temsil ediyor?

•        Bir belediye başkanının kent vizyonu, görev süresiyle mi sınırlı olmalı?

•        Kentin ekonomik değeri mi, kültürel değeri mi öncelikli?

•        Şehirler insanları mı yaşatmalı, yoksa yatırımları mı büyütmeli?

Şehirlerimizi Kim Tasarlıyor?
Ağaç lodosta devrilmez; kökü asfaltın altında nefessiz bırakıldığı için devrilir. İstinat duvarı ...
Uzmanlar uyarıyor: turizmde su tasarrufu şart!
Antalya Ticaret Borsası tarafından COP31 kapsamında düzenlenen Antalya Su Zirvesi Paneli'nde konu...
İklim Krizini en iyi anlatan kitaplar
Bir derece – halihazırda içinde yaşadığımız dünya – Kaliforniya ve Avustralya'yı kasıp kavuran bü...
Bisikletle Kıtalar Aşıldı, İklim Bayrağı Cop30 Belem’den Cop31 Antalya’ya Ulaştı
Brezilya’da COP30’un yapıldığı Belem kentinden 28 Mayıs’ta yola çıkan ‘The COP31 Bike Ride’ adlı ...
COP31’de İklim Filmleri Yarıştı: Birinci “Common Pear”
COP31’in altıncı gününde iklim krizi beyazperdeden anlatıldı. “Dünya Ortak Evimiz” temalı COP31 İ...
COP TOWN’da atıklar sanata, eski kotlar modaya dönüşüyor
Antalya Muratpaşa Belediyesi’nin COP31 kapsamında düzenlediği COP TOWN etkinliklerinde, kullanım ...
Kaleiçi’nde sanatla çevresel dönüşüm çağrısı
Muratpaşa Belediyesi’nin COP31 kapsamında hayata geçirdiği COP TOWN etkinlikleri, 11-20 Kasım 202...
Sertab Erener'in COP31 Şarkısı “One Home” Antalya'nın güzelliklerini dünyaya tanıtıyor
Bakan Kurum, Sertab Erener’in Cop31 için Hazırladığı “One Home” Şarkısını Paylaştı. Şarkının klib...
Dünya Şehircilik Günü'nden COP31'e: Nasıl Bir Antalya, Nasıl Bir Gelecek?
COP31, Antalya için önemli bir fırsattır. Ancak bu fırsatı yalnızca uluslararası bir organizasyon...
Torosların Zirvesi Bir Kez Daha Hatırlatıyor: Ortak Evimiz Dünya
Bakan Kurum, Cop31 İçin Hazırlanan “The Yörüks” Belgeselini Paylaştı… “Yörüklerin Dünyasında Ev ...